Một số giải pháp thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh.

11/17/2017 8:44:28 AM

Quan điểm hiện đại quá trình dạy học là quá trình tương tác thầy, trò và môi trường trong đó giáo viên chủ đạo trong các hoạt động tổ chức, lãnh đạo, điều khiển, điều chỉnh hoạt động nhận thức của học sinh, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tham gia các hoạt động học.


Một số giải pháp thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh.

                                Phạm Đăng Khoa – THCS Đồng Lê.

 

Công văn 4612/BGDĐT-GDTrH ngày 3/10/2017 của Bộ  hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017-2018. Đây là văn bản cụ thể hóa nhiệm vụ trọng tâm năm học 2017 – 2018 và cơ sở cho việc chỉ đạo đổi mới PPDH, phương thức kiểm tra đánh giá.

Văn bản có tính chất điều chỉnh quan điểm dạy học định hướng nội dung sang dạy học định hướng đầu ra; khắc phục kiểu dạy học “ứng thí” sang tư tưởng dạy học phát triển năng lực tự học. Mặc dầu chưa thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới theo tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TW nhưng đây là bước khởi động có ý nghĩa chiến lược làm cơ sở, công cụ cho công đổi mới giáo dục sắp tới.

Yêu cầu đặt ra đối với bậc học THCS  trong năm học 2017-2018 về nhiệm vụ đổi mới PPDH đó là: Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục cấp học; tích cực chuẩn bị các điều kiện để thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới; quan tâm phát triển phẩm chất, năng lực người học; chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và ý thức chấp hành pháp luật cho học sinh. Đổi mới phương thức dạy học; chú trọng việc học đi đôi với hành, giáo dục nhà trường gắn với giáo dục gia đình và cộng đồng. Đổi mới nội dung, phương thức đánh giá học sinh phù hợp với các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và rèn luyện phương pháp tự học của học sinh; tăng cường kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng giải quyết các vấn đề thực tiễn. Phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục về năng lực xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục nhà trường theo định hướng phát triển năng lực học sinh; năng lực đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo; đổi mới sinh hoạt chuyên môn;

Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học là khắc phục lối truyền thụ một chiều, tăng cường, phát huy tính chủ động, tích cực, tự học của học sinh thông qua việc tổ chức tiến trình dạy học thành các hoạt động học để thực hiện cả ở trên lớp và ngoài lớp học; Trên cơ sở thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành tập trung đổi mới phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực, phẩm chất người học.

Yêu cầu của đổi mới trên cơ sở: Bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng các môn học; Thực hiện đối vơí chương trình hiện hành và tài liệu giáo khoa đang thực hiện; Dạy học trên cơ sở điều kiện cơ sở vật chất có được của trường, môi trường giáo dục địa phương, năng lực chuyên môn đội ngũ để đề ra kế hoạch khả thi, phù hợp, mang lại hiệu quả.

Sau 20 năm thực hiện Nghị quyết TW 2 Khóa VIII (1996), đến nay thực trạng dạy học vẫn không ít tiết dạy, giáo viên chưa thực sự là người điều khiển học sinh hoạt động chiếm lĩnh kiến thức thông qua các tương tác giữa thầy – trò, trò – trò, trò- tài liệu và môi trường để làm thay đổi học sinh từ chưa biết đến biết. Giáo viên đang tập trung giảng giải, dẫn chứng, minh họa, tổng hợp, chuyển giao nội dung bằng ghi chép bài học. Học sinh học đang lắng nghe, hiểu qua thầy giảng, minh họa, ghi chép bài mẫu để học phục vụ kiểm tra, thi cử. Chưa xác định được động cơ hoạt động học để từ hiểu biết ban đầu đến hiểu biết cao hơn sau mỗi tiết học. Trong các tiết luyện tập hầu hết đang dừng lại thầy chữa bài tập để cung cấp phương pháp làm bài khi kiểm tra. Trong tiết học học sinh chỉ để mắt lên bục giảng, bảng đen để xem thao tác, minh họa, để ghi chép không có cơ hội tham gia hoạt động tư duy từ cảm tính đến lý tính, không có cơ hội trao đổi, chia sẽ từ bạn bè.

Trong kiểm tra đánh giá hiện hành đang nặng về đánh giá so sánh thứ bậc giữa các học sinh với nhau; vả lại kiểm tra đang nặng về tái hiện kiến thức và vận dụng chiều sâu kiến thức, ít quan tâm kiểm tra  thực hành, vận dụng, giải quyết vấn đề gần gũi trong cuộc sống và tích hợp các nội dung giáo dục.

Đánh giá năng lực chuyên môn của giáo viên đang thông qua phản ánh qua đánh giá tổng kết điểm số học sinh bộ môn. Điều tối thiểu nhất đối vơí giáo viên khi dạy để kiểm tra, khảo sát năng lực là không thừa thiếu thời gian, không để dạy không hết bài và không để sai các bước của kiểu bài lên lớp, chưa thực sự quan tâm học sinh có bao nhiêu em học được nội dung này, số còn lại học vào khi nào ?

Sinh hoạt chuyên môn chưa thoát khỏi thao giảng, dự giờ đánh giá cách thiết kế bài, cách truyền thụ của thầy. Giáo viên chưa sử dụng thành thạo các kỹ thuật dạy học tích cực, kỹ thuật dạy học nhóm; khi vận dụng không thoát ra khỏi máy móc, rập khuôn.

Lãnh đạo quản lý chuyên môn chưa kiên quyết chỉ đạo vì thiếu một số văn bản định hướng.

Thực trạng nêu trên là lối dạy học định hướng nội dung một cách máy móc cần phải được thay thế.

Nắm bắt tinh thần Văn bản 4612/BGDĐT-GDTrH chúng tôi đề xuất một số giải pháp tổ chức đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá sau đây:

IMG_2338.JPG

1)  Nhà trường phổ biến, triển khai thực hiện các văn bản chỉ đạo về đổi mới dạy học – kiểm tra đánh giá:

- Nhà trường phổ biến chủ trương của Đảng và Nhà nước về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, đào tạo; Nâng cao nhận thức cho cán bộ giáo viên về sự cần thiết giáo dục phải chuyển từ giáo dục định hướng nội dung sang dạy học định hướng phát triển phẩm chất, năng lực để cung cấp nguồn nhân lực năng động sáng tạo.

- Chuyên môn triển khai thực hiện các văn bản Công văn 4612/BGDĐT-GDTrH ngày 3/10/2017 của Bộ  hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017-2018; Công văn 2175/SGDĐT-GDTrH ngày 3/10/2016 của Sở GD&ĐT Quảng Bình hướng đã đánh giá, xếp loại giờ dạy ở trường THCS, THCS&THPT, THPT.

- Chuyên môn cụ thể hóa các hoạt động thực hiện các công văn trên vào chỉ đạo viết bài soạn; chỉ đạo tổ chức dạy học trên lớp, tổ chức nghiên cứu bài học; chỉ đạo các tổ kiểm duyệt nội dung các hồ sơ theo yêu đổi mới; từng bước đánh giá năng lực giáo viên trong việc thực hiện nhiệm vụ đổi mới PPDH.

- Tổ chuyên môn tổ chức hoạt động dự giờ đồng nghiệp, tổ chức nghiên cứu bài học, thao giảng để rút kinh nghiệm; vận dụng các thành tố tích cực của mô hình Trường học mới để tổ chức học sinh thực hiện các hành động, các kỹ thuật học tập tích cực trong các tiết học trên lớp.

IMG_6724.JPG

2) Tổ chuyên môn tổ chức tập huấn, hội thảo chuyên môn nâng cao năng lực thực hiện cho đội ngũ.

- Quán triệt đầy đủ các văn bản chỉ đạo về đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá; tập huấn đầy đủ các kỹ thuật nghiệp vụ dạy học định hướng phát triển năng lực; nâng cao ý thức trách nhiệm cho giáo viên về đổi mới để phát triển đáp ứng yêu cầu giáo dục phổ thông.

- Chỉ đạo giáo viên tiếp tục nghiên cứu tài liệu tập huấn dạy học định hướng phát triển phẩm chất và năng lực cho đội ngũ (đã tập huấn nghiệp vụ năm 2014). Thực hiện Công văn 3535/BGDĐT-GDTrH ngày 27/5/2013 (Bàn tay nặn bột)  để chủ động xây dựng các chủ đề từ các bài riêng lẻ, tích hợp các nội dung dạy học và giáo dục. Vận dụng Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 8/10/2014 của Bộ hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và quản lý các hoạt động chuyên môn của trường trung học/trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng đồng thời vận dụng kỹ thuật dạy học mô hình trường học mới để xây dựng kế hoạch (viết giáo án) dạy học chủ đề.

- Tổ chuyên môn trực tiếp xây dựng kế hoạch sinh hoạt chuyên đề phân công hàng tuần giáo viên luân phiên chủ trì Nghiên cứu bài học để nâng cao năng lực thực hành. Mỗi kỳ phân công 1-2 giáo viên nghiên cứu chuyên đề chuyên sâu để nâng cao chất lượng đổi mới PPDH, Ktr ĐG.

- Chuyên môn trường tổ chức Hội thảo liên trường để trao đổi chia sẽ kinh nghiệm từ các đơn vị bạn. Tạo điều kiện cho giáo viên tham gia sinh hoạt chuyên môn cụm.  

3) Giáo viên đổi mới cách viết bài soạn thực hiện chuỗi hoạt động điều khiển.

Các bước hay chuỗi hoạt động điều khiển của giáo viên thực chất là thực hiện các bước trong quá trình dạy học.

Quan điểm truyền thống, quá trình dạy học là tập hợp những hành động liên tiếp thâm nhập vào nhau của giáo viên và học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhằm làm cho học sinh tự giác nắm vững hệ thống tri thức và trong đó phát triển những năng lực nhận thức và năng lực hành động, hình thành thế giới quan và nhân sinh quan. Như vậy quá trình dạy học được hiểu là tập hợp những hoạt động của thầy, trò dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm giúp trò phát triển được nhân cách và đạt được mục đích dạy học. Quan điểm hiện đại quá trình dạy học là quá trình tương tác thầy, trò và môi trường trong đó giáo viên chủ đạo trong các hoạt động tổ chức, lãnh đạo, điều khiển, điều chỉnh hoạt động nhận thức của học sinh, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tham gia các hoạt động học.

Thực hiện quá trình dạy học theo mô hình 5 bước, không quan trọng tên gọi các bước giữa mô hình Truyền thống và mô hình Trường học mới, nhưng thống nhất nội hàm, nhiệm vụ các bước. Các bước để chỉ tiến trình tổ chức nhận thức, giữa các bước không ranh giới, chuyển giao tự nhiên, mềm mại tôn trọng mạch nhận thức của học sinh. Các bước thống nhất như sau: B1: Bài cũ (hđ Khởi động), B 2: Bài mới (hđ Hình thành kiến thức mới), B 3: Củng cố (hđ vận dụng), B 4 Dặn dò, Bài tập (hđ trải nghiệm, sáng tạo), B5 Kiểm tra.

Bước 1: Tổ chức thực hiện trên lớp đạt 3 yêu cầu sau đây:  

- Kiểm tra sản phẩm (BT vận dụng) của tiết trước;

- Đặt vấn đề phát triển nhận thức, kích thích động cơ học tập;

- Định hướng cách học, dẫn nhập nội dung bài mới

Bước 2: Điều khiển học sinh hoạt động học để chiếm lĩnh từng nội dung đơn vị kiến thức.

Đây là bước quan trọng nhằm thực hiện điểm b) khoản 2 của Công văn 4612/BGDĐT-GDTrH: “Chú trọng rèn luyện cho học sinh phương pháp tự học, tự nghiên cứu sách giáo khoa để tiếp nhận và vận dụng kiến thức mới thông qua giải quyết nhiệm vụ học tập đặt ra trong bài học; dành nhiều thời gian trên lớp cho học sinh luyện tập, thực hành, trình bày, thảo luận, bảo vệ kết quả học tập của mình; giáo viên tổng hợp, nhận xét, đánh giá, kết luận để học sinh tiếp nhận và vận dụng”. Để thực hiện tốt nội dung này buộc giáo viên thay đổi hoàn toàn lối dạy “Thầy nêu vấn đề và thầy tự giải quyết vấn đề”. Thầy giáo phải ở vị trí trung tâm điều khiển học sinh hoạt động học tập.

Thay cho cách hay là đó là giáo viên đặt câu hỏi, học sinh chỉ việc nhìn sách giáo khoa trả lời bằng giao nhiệm vụ cho học sinh Đọc–hiểu nội dung tài liệu, làm thí nghiệm, thực hành sau đó đưa ra chính kiến của cá nhân, của nhóm để tham gia thảo luận toàn lớp. Hoạt động điều khiển theo tiến trình: Giao nhiệm vụ học tập, thời gian hoàn thành, yêu cầu sản phẩm; quan sát dự đoán học sinh gặp khó khăn; tổ chức báo cáo sản phẩm; nhận xét chốt bài rút ra kết luận, bài học. Hoạt động học tương ứng của học sinh là học toàn lớp khi nhận nhiệm vụ, học nhóm đôi khi tương tác tài liệu, học nhóm 6 khi thảo luận kết quả, học toàn lớp để chốt kiến thức. Lưu ý thêm pha đầu tiên của học nhóm, hay toàn lớp là học cá nhân (mô hình toàn lớp-cá nhân-cặp đôi-toàn lớp hoặc toàn lớp-cá nhân-nhóm 6-toàn lớp, hoặc toàn lớp-cá nhân-toàn lớp).

Bước 3, Củng cố: giáo viên tổ chức cho cá nhân, nhóm thực hiện các thao tác thực hành mức độ tương tự để rèn kỹ năng. Hoạt động của bước này tăng cường vai trò cá nhân, giảm hình thức học nhóm; nên sử dụng hình thức học toàn lớp để thảo luận sản phẩm và phương pháp giải quyết vấn đề vì mục đích cuối cùng của dạy hoc là phát triển năng lực cá nhân.

Bước 4, Bài tập về nhà: Giao niệm vụ cho học sinh giải quyết các bài tập trong tài liệu, SGK quy định, giải thích các hiện tượng liên quan, tìm kiếm sản phẩm do hiểu biết trong quá trình học.

Bước 5, Kiểm tra, bước này nói bước là diễn đạt theo lo gic quá trình dạy học, thực ra là kênh kiểm tra thông tin ngược để điều chỉnh cách dạy và đánh giá năng lực học sinh. Kiểm tra được tiến hành đầu tiết sau, kiểm tra trong quá trình dạy học, kiểm tra định kỳ.

IMG_2366.JPG

4. Giáo viên tập dượt cho học sinh kỹ thuật học tập tích cực và phương pháp tự học.

Một trong những giải pháp để khắc phục lối truyền thụ một chiều là tạo nhiều cơ hội cho học sinh được tham gia vào quá trình học tập. Hơn nữa, tập cho học sinh có động thái chủ động trong việc tương tác tài liệu, thí nghiệm thực hành, chủ động học cá nhân và tham gia các pha học nhóm, học toàn lớp. Học sinh phải nỗ lực hoạt động các giác quan để nhận thức cảm tính, nỗ lực hoạt động tư duy để nhận thức lý tính nghĩa là các em đã thực hiện từ nghe, thấy..đến hiểu biết. 

Khi nhóm/cá nhân nhận nhiệm vụ từ giáo viên, tùy theo từng kiểu bài lên lớp mà nhóm trưởng giao nhiệm vụ cho các thành viên và quy định thời gian chia sẽ thảo luận thì điều bắt buộc là từng cá nhân phải tìm cách giải quyết vấn đề, không trông chờ kết quả của nhóm lấy làm kết quả của mình. Sản phẩm của các nhóm hoặc cá nhân sẽ được giáo viên tổ chức thảo luận, bổ sung đi đến thống nhất bài học.

Hình thức học toàn lớp không đơn thuần là hướng lên bảng nghe giáo viên giảng bài mà là cơ hội để các cá nhân bộc lộ hiểu biết của mình từ chưa đúng đến đúng đắn thông qua các ý kiến thảo luận và chính xác hóa kiến thức của giáo viên.  

IMG_2825.JPG

5. Đổi mới cách ra đề kiểm tra đánh giá.

Chúng ta đã thực hiện lập ma trận trước khi ra câu hỏi bài tập kiểm tra,  hình thức này mới chỉ định hướng đo lường 4 mức độ nhận thức (Hiểu, biết, vận dụng, vận dụng cao). Hình thức ra đề dưới dạng câu hỏi bài tập trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan. Các câu hỏi bài tập chưa đổi mới đang vẫn mang tính kiểm tra khả năng tích lũy kiến thức, tái hiện và vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề. Chính vì hình thức kiểm tra này dẫn đến học sinh học tủ, học lệch, chuẩn bị tài liệu, gian lận trong kiểm tra, thi cử; cốt là làm bài lấy điểm chưa chí cốt học để hiểu biết và vận dụng sáng tạo. Cách thức kiểm tra này chẳng những không thúc đẩy động lực học tập mà là rào cản của đổi mới PPDH vì “Thi gì học nấy”.

Trong ra đề kiểm tra cần đổi mới cách ra câu hỏi bài tập, một câu hỏi/bài tập đảm bảo 3 phần, phần dẫn, phần câu hỏi và phần đáp án. Cần đổi mới ra phần dẫn, phần này phải sinh động, gắn liền thực tiễn, gần gũi trong đời sống sản xuất và sinh hoạt. Thông qua phần dẫn để học sinh tư duy giải quyết vấn đề bằng vốn tri thức cơ bản đã được học trong chương trình GDPT. Đây chính là cơ sở để đo phẩm chất và năng lực đồng thời tự mỗi học sinh phải thay đổi cách học,

Các giải pháp trên đây chủ yếu là giải pháp kỹ thuật, để thay đổi dạy học định hướng nội dung sang dạy học định hướng năng lực. Để thực hiện có hiệu quả, trước hết dòi hỏi mỗi chúng ta phải tự học, nâng cao nhận thức về lý luận, quan điểm dạy học; nắm vững 3 nhiệm vụ dạy học; nắm vững quy luật nhận thức trong hoạt động học học của học sinh và bản chất của logic quá trình dạy học. Ngoài ra phải đam mê, trải nghiệm, tìm hiểu các mô hình dạy học tiên tiến để vận dụng, điều chỉnh phương pháp truyền thống./.  

(Bài đăng Tập san kỹ niệm 35 năm NGVN Sở GD&ĐT Quảng Bình, tháng 11/2017)


Đóng góp ý kiến Bản in
Họ và tên
Nội dung hỏi
  Mã xác nhận: 8852

Các Tin đã đăng

Lượt truy cập: 369103 lần

Đang online: 5 người