ĐỔI MỚI LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC (GIÁO ÁN)

ĐỔI MỚI LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC (GIÁO ÁN)

I. Mục đích đổi mới cách xây dựng kế hoạch dạy học

Kế hoạch dạy học (giáo án) đang phổ biến là dạy học “thông báo - đồng loạt” và dẫn đến tình trạng “dạy học một chiều”, dạy học không phân hóa đối tượng và không phát huy khả năng tự học, hạn chế đó đã được chỉ ra trong Nghị quyết TW 2 khóa VIII: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tu duy sáng tạo của người học”. Chủ trương của Đảng, Nhà nước đối với Ngành GD-ĐT là thực hiện đổi mới căn bản toàn diện theo tinh thần Nghị quyết 29 khóa XI, trong đó mục tiêu định hướng là “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học”. Chính vì vậy nhiệm vụ đặt ra cho nhà trường và từng giáo viên là phải nghiên cứu đổi mới cách dạy, cách học. Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy, muốn đổi mới cách dạy phải đổi mới cách lập kế hoạch dạy học (giáo án). Đổi mới trên cơ sở thừa kế giáo án truyền thống và tuân thủ lý luận dạy học. Đổi tư cách dạy phổ biến là “giảng giải, ghi nhớ” sang phương án “điều khiển học sinh hoạt động học” đó là yêu cầu phải đổi mới lập kế hoạch dạy học.

II. Nhận thức về Kế hoạch dạy học (Giáo án) (Lược trích từ lý luận dạy học ở trường Trung học cơ sở - PGS-TS Trần Kiểm và PGS –TS Nguyễn Ngọc Bảo)

Kế hoạch dạy học 1 bài/chủ đề (một hay nhiều tiết) thường gọi là Giáo án. Kế hoạch thì phải làm nổi bật mục tiêu, nội dung, phương pháp, tiến trình như giáo án truyền thống đã thực hiện. Khi xây dựng kế hoạch cần bám sát các điều kiện bắt buộc sau đây:

1. Trong thiết kế giáo án phải tuân thủ nghiêm túc về thực hiện 3 nhiệm vụ dạy học đó là:

+ Thứ nhất là: tổ chức điều khiển học sinh nắm vững hệ thống tri thức phổ thông cơ bản,

+ Thứ hai là: phát triển năng lực nhận thức đặc biệt năng lực tư duy sáng tạo,

+ Thứ ba là: hình thành cơ sở thế giới quan khoa học, hình thành phẩm chất, đạo đức, nhân cách học sinh;

2.  Thiết kế tiến trình dạy học phải tuân thủ quá trình dạy học

Quá trình dạy học là quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức các hoạt động học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học. Quá trình dạy học bao gồm chuổi hoạt động liên tiếp theo tiến trình 5 khâu sau đây:

+ Kích thích thái độ học tập tích cực của học sinh (Bài cũ).

+ Tổ chức điều khiển học sinh nắm vững tri thức mới (Bài mới).

+ Tổ chức điều khiển học sinh rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo (Luyện tập).

+ Tổ chức điều khiển học sinh củng cố tri thức (Bài tập vận dụng).

+ Kiểm tra đánh giá, và tổ chức cho học sinh tự kiểm tra đánh giá (kết hợp trong các khâu của quá trình dạy học).

Trong tiến trình dạy học hiện hành đang thực hiện đó là bài cũ, bài mới, luyện tập, công việc về nhà.

3. Khi xác lập phương án điều khiển phải thực hiện 7 nguyên tắc dạy học đó là:

(1) Đảm bảo tính thống nhất giữa khoa học và tính giáo dục;

(2) Đảm bảo tính thống nhất giữa lý luận và thực tiễn;

(3) Đảm bảo tính cụ thể và tính trừu tượng;

(4) Đảm bảo tính vững chắc tri thức và mềm dẽo tư duy;

(5) Đảm bảo tính vừa sức;

(6) Đảm bảo sự thống nhât giữa vai trò tích cực tự giác của học sinh và vai trò chủ đạo của giáo viên;

(7) Nguyên tắc chuyển từ dạy sang học;

4. Thực hiện phương châm dạy học lấy học sinh làm trung tâm.

            + Về mục tiêu dạy học: hướng vào việc chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời sống xã hội, tôn trọng nhu cầu, lợi ích, tiềm năng học sinh.

            + Về nội dung dạy học: ngoài tri lý thuyết, chú trọng các kỹ năng thực hành, vận dụng vào thực tiễn.

            + Về Phương pháp dạy học: hướng vào tổ chức học sinh hoạt động, giúp đỡ học sinh tận dụng hiểu biết và kinh nghiệm của mình vào việc chiếm lĩnh tri thức, chú ý rèn học sinh phương pháp tự học.

            + Vê hình thức tổ chức dạy học: sử dụng nhiều hình thức dạy học như học cá nhân, nhóm đôi, nhóm 4, 6, học toàn lớp.

            + Về đánh giá: học sinh tự đánh giá và tham gia đánh giá lẫn nhau theo chuẩn, giáo viên đóng vai trò trọng tài.

II. Các căn cứ đề xuất đổi mới hình thức giáo án

- Do yêu cầu đổi mới PPDH nên phải thay đổi phương án tác động lên đối tượng (học sinh) vì thế phải thay đổi kế hoạch dạy học;

- Tiến trình dạy học phải căn cứ vào “Quá trình dạy học” trình bày trong các tài liệu PPDH của các trường sư phạm;

- Hình thức trình bày căn cứ từ các mẫu giáo án trong các tài liệu PPDH các trường sư phạm.

III. Đổi mới cách viết giáo án lên lớp:

1. Các mục trong giáo án:

(I). Mục tiêu: Về kiến thức, về kỹ năng (năng lực), thái độ (phẩm chất hình thành);

(II). Chuẩn bị: Tài liệu, dụng cụ, phòng học,…

(III). Tiến trình dạy – học.

(1). Hoạt động khởi động:  kiểm tra trình độ xuất phát, đặt vấn đề vào bài mới;

(2). Hoạt động hình thành kiến thức: Thời gian, quy trình điều khiển, kiến thức hình thành;

(3). Hoạt động luyện tập: thực hành kiến thức lý thuyết;

(4). Hoạt động vận dụng: Vận dụng vào tình huống cụ thể;

(5). Hoạt động mở rộng; (dặn dò tìm hiểu kiến thức, dặn dò bài học tiếp theo).

2. Yêu cầu trình bày trang giáo án: thực hiện quy định theo chỉ đạo của PGD

3. Đổi mới hình thức giáo án

Trong các tài liệu LLDH một giáo án cần làm nổi bật 5 thông tin sau đây:

Thời gian

(1)

Mục tiêu dạy học  (2)

Nội dung

(3)

Hoạt động của thầy (4)

Hoạt động của trò (5)

……..

……..

……..

……..

……..

Nội dung các cột:

(1) Ghi rõ thời điểm bắt đầu từng bước của tiết học. Thí dụ: 8h02 – 8h12

(2) Ghi rõ mục tiêu cụ thể của bước đó. Mục tiêu này phải được thể hiện ra hành động và có thể quan sát, đánh giá được.  

(3) Ghi rõ nội dung dạy học và phương tiện sẽ sử dụng. Chỉ cần ghi vắn tắt những kiến thức, định nghĩa, định luật, nội dung sẽ viết lên bảng hình, sơ đồ. bảng biếu, số lliệu, thí nghiệm.

(4), (5) Có thê xếp chung với nhau. Hoạt dộng của thầy và trò chiếm phần rộng của trang giấy. Phần này ghi những vấn để giáo viên đặt ra và hình dung những cách giải quyết của học sinh có thể diễn ra; cách gợi mở giúp cho học sinh giải quyết; những sai lầm học sinh có thể mắc phải và hướng khăc phục; những yêu cầu, để nghị của giáo viên; những biện pháp tổ chức đặc biệt; cách chuyển bước v.v... Ghi tóm tắt nhưng làm sao cho người đọc hình dung rõ hoạt động của giáo viên và hoạt động tương ứng của học sinh.

Để thống nhất mẫu giáo án trên cớ sở thừa kế giáo án đang phổ biến chúng ta nên tích hợp các cột như sau:

Cột (1) Thời gian phải có để phân phối thời gian hoạt động dạy – học;

Cột (2) Mục đích dạy học chuyển về cột đầu ra “Kiến thức cần đạt”;

Cột  (3) Nội dung dạy học, chuyển vào cột “Hoạt động dạy - học” để ghi các đề mục SGK;

Cột (4) “Hoạt động của thầy”; (5) “Hoạt động của trò” tích hợp trong cột “Hoạt động dạy - học”.

Như vậy mẫu giáo án sẽ là:

Thời gian

(1)

Hoạt động dạy - học

(2) (điều khiển)

Kiến thức cần đạt

(3) (Đầu ra)

Cột (1) “Thời gian” ghi dự kiến thời gian;

Cột (2) “Hoạt động dạy - học” tích hợp nội dung cột (3, 4, 5) ghi phương án điều khiển bao gồm:

-          Đề mục của nội dung trong Tài liệu/SGK

-          Phương án điều khiển

+ Phần dẫn: phần nội dung cần truyền thụ (phần nào trong SGK); hình thức học ( học cá nhân/ học nhóm/ học toàn lớp, phương án đánh giá (phiếu học tập, hỏi cá nhân, hỏi các nhóm,…);

+ Phần hỏi: yêu cầu đọc – hiểu phần dẫn để giải quyết các câu hỏi nhiệm vụ học tập;

+ Phần hình thành kiến thức (thảo luận, đánh giá, chốt kiến thức);

Cột (3) “Kiến thức cần đạt” ghi kiến thức cần hình thành (định nghĩa, tính chất, bài mẫu), có thể nghi tóm tắt, ghi đường dẫn về Tài liệu/SGK, ghi các lưu ý khác. Mục này đã có một số mẫu giáo án ghi là “Phần ghi bảng”

IV. Tổ chức thực hiện:         Đối với giáo án các lớp 6, 7 trình bày như yêu cầu tại (III); đối với các lớp 8, 9 sổ tay lên lớp soạn vắn tắt trên cơ sở đã có Tài liệu hướng dẫn học, nhưng phải làm nổi bật được quy trình điều khiển học sinh hoạt động học (hoạt động dọc hiểu Tài liệu học tập).

Tài liệu tham khảo:

Những cơ sở của lý luận dạy học – Viện hàn lâm khoa học giáo dục Liên xô, Viện lý luận và lịch sử giáo dục học của GS TS GDH B. P.Êxipôp.

Giáo trình Lý luận dạy học ở các trường Trung học của PGS-TS Nguyễn Ngọc Bảo và PGS. TS Trần Kiểm.

Lý luận dạy học của GS. TSKH Nguyễn Văn Hộ.

 

Phạm Đăng Khoa

 

 

Lượt truy cập: 369116 lần

Đang online: 18 người