GS, TS, NGND Trần Đình Sử, nhà lý luận-phê bình tài năng

http://tempuri.org/tempuri.html

GS, TS, NGND Trần Đình Sử, nhà lý luận-phê bình tài năng

QĐND - Nói đến Trần Đình Sử không thể không ca ngợi ông là một nhân cách khoa học có bản lĩnh. Để có được điều đó, ông đã phải nỗ lực vượt bậc: Nỗ lực đọc, nỗ lực học, nỗ lực mày mò để tìm hướng đi mới. Kết tinh của sự nghiệp Trần Đình Sử trước hết phải kể đến lĩnh vực lý luận-phê bình văn học. Ông là một trong số không nhiều những cây bút nghiên cứu, phê bình văn học xác lập được tư tưởng học thuật của mình.

Tên tuổi của Trần Đình Sử gắn với xu hướng nghiên cứu, phê bình theo hướng thi pháp học hiện đại. Trần Đình Sử là người đi tiên phong trong việc giới thiệu một cách hệ thống và đầy đủ thi pháp học hiện đại với tư cách một bộ môn khoa học từ lý thuyết đến diện mạo, tinh thần, thao tác nghiên cứu. Cuốn giáo trình "Dẫn luận thi pháp học", "Những vấn đề thi pháp học hiện đại" được coi là những cuốn lý thuyết thi pháp uy tín nhất hiện nay. Không chỉ có tầm bao quát lý thuyết, Trần Đình Sử còn là người đi tiên phong trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Những cuốn sách như “Thi pháp thơ Tố Hữu”, “Những thế giới nghệ thuật thơ”, “Mấy vấn đề thi pháp văn học trung đại Việt Nam”, “Thi pháp Truyện Kiều”... đã cho thấy điều đó. Trong đó, cuốn “Thi pháp thơ Tố Hữu” được coi là cuốn sách thành công nhất khi nhà nghiên cứu đã chỉ ra chất thơ trong những sáng tác được coi là “biên niên sử của cách mạng Việt Nam”.

Trong “Thi pháp thơ Tố Hữu”, Trần Đình Sử cho thấy hình ảnh một nhà thơ lớn của dân tộc qua các bình diện từ tác giả-chủ thể sáng tạo cho đến các yếu tố nghệ thuật cơ bản của thơ: Đỉnh cao thơ trữ tình chính trị Việt Nam, kiểu nhà thơ, thể tài; quan niệm nghệ thuật về con người; không gian nghệ thuật; thời gian nghệ thuật; chất thơ và phương thức thể hiện... Nhà nghiên cứu đã định danh cái tôi trong thơ Tố Hữu- yếu tố làm nên sự khác biệt của ông với các nhà thơ đương thời đó là: “Cái tôi nhiệt huyết, tình nghĩa truyền thống nhưng có thêm sức cảm nhận cảm tính, cá nhân của thơ mới truyền vào, trong đó hàm chứa cái tôi nghệ sĩ (thi nhân), cái tôi tiểu sử với nhiều hình thức biểu hiện đa dạng như nhập vai, nhiều vai”. Với thơ Tố Hữu, một quan niệm mới mẻ về con người đã được xây dựng - con người chính trị Việt Nam với những phẩm chất tiêu biểu: Con người giác ngộ quyền lợi giai cấp, dân tộc, tự giác trên con đường đấu tranh, vững tin ở tương lai, lý tưởng. Không chỉ đơn thuần là những người công dân khô khan, con người trong thơ Tố Hữu cũng rất người với những tình cảm cao đẹp: Tình đồng bào, đồng chí, tình cảm gia đình thiêng liêng, tình anh em, bạn bè… Chương hấp dẫn nhất trong tác phẩm có lẽ là “Chất thơ và phương thức biểu hiện”. Ở chương này, bằng những lập luận hết sức sắc sảo và khoa học, Trần Đình Sử đã khẳng định chất thơ của những tác phẩm thuần viết về cách mạng, khẳng định sức hấp dẫn và sự truyền cảm của những vần thơ sử của Tố Hữu. Nhà thơ đã khéo léo kết hợp ngôn ngữ trữ tình điệu nói với điệu ngâm, sử dụng nhuần nhuyễn những thủ pháp thơ ca dân gian, những điệu hát, câu hò, đặc biệt là những vần thơ lục bát của dân tộc. Ông cũng hòa hợp được chất thơ bay bổng, say mê hiện đại với lối thụ cảm thơ có tính chất trực quan cổ truyền và đưa lời nói chính trị vào những câu thơ rất đỗi trữ tình nhờ lối ví von ca ngợi, hô ứng và trùng điệp làm cho thơ âm vang luyến láy. Nhờ thế, thơ Tố Hữu trở thành một tinh phẩm độc nhất vô nhị trong làng thơ Việt.

Nhắc đến Trần Đình Sử, không thể không nhắc tới vai trò dịch giả của ông. Được đánh giá là một dịch giả uy tín, những công trình dịch của ông về lĩnh vực lý luận-phê bình văn học, cũng là những cuốn cẩm nang cho những người học tập và làm công tác nghiên cứu văn học nhiều thế hệ. Những công trình dịch tiêu biểu nhất của Trần Đình Sử là: “Dẫn luận nghiên cứu văn học” (G. N. Pô-xpê-lốp, đồng dịch giả với Lại Nguyên Ân, Lê Ngọc Trà, Nguyễn Nghĩa Trọng), “Những vấn đề thi pháp Đốt-tôi-ép-xki (M. Ba-khơ-tin, đồng dịch giả với Lại Nguyên Ân, Vương Trí Nhàn), “Tư tưởng văn học cổ Trung Quốc” (I. N. Li-xê-vích)…

Hoạt động chuyên môn của Trần Đình Sử là đào tạo và nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, gắn bó trước sau với ngành giáo dục và đào tạo của đất nước. Ông đã đào tạo hàng nghìn sinh viên cùng rất nhiều thạc sĩ và tiến sĩ ngữ văn. Ngoài các bài báo khoa học, chuyên luận, giáo trình đại học và cao đẳng, ông còn làm chủ biên và tham gia viết nhiều sách giáo khoa THPT và THCS.

Do những đóng góp to lớn về giáo dục và văn học ông đã được nhận các phần thưởng và danh hiệu như: Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng ba, Huân chương Lao động hạng nhì, Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ năm 2000...

GS, TS, NGND Trần Đình Sử sinh ngày 10-8-1940, quê ở xã Quảng Phú, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên-Huế. Ông tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1961 và được giữ lại làm cán bộ giảng dạy. Năm 1962, ông được cử đi tu nghiệp tại Khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp Nam Khai (Trung Quốc). Năm 1966, về nước ông làm giảng viên Khoa Văn, Trường Đại học Vinh. Từ năm 1976 đến 1980, ông sang làm nghiên cứu sinh tại Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Ki-ép và bảo vệ luận án PTS tại Viện Văn học thuộc Viện Hàn lâm khoa học U-crai-na. Từ năm 1981, ông trở về làm giảng viên tại Khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho đến khi nghỉ hưu.

VÂN HƯỜNG

 

Lượt truy cập: 359608 lần

Đang online: 6 người